ضرب دیدگی انگشت پا | علائم، علل آسیب و راه درمان

برخورد ناگهانی انگشت پا با لبه تخت، پایه مبل یا افتادن یک جسم سنگین روی پا تجربه ای بسیار دردناک و شایع است که تقریبا هر فردی حداقل یک بار آن را تجربه کرده است. از آنجا که ساختار انگشتان پا سرشار از گیرنده های حسی و پایانه های عصبی است، حتی ضربه های به ظاهر کوچک می توانند درد تیز و غیرقابل تحملی به وجود آورند. ضرب دیدگی انگشت پا به آسیبی اطلاق می شود که در اثر نیروی مستقیم یا فشار ناگهانی بر استخوان های کوچک بند انگشت، مفاصل و بافت های نرم نظیر تاندون ها، رباط ها و عضلات وارد می شود بدون آنکه لزوما شکستگی کامل رخ داده باشد.

دلایل عمده این آسیب شامل لگد خوردن تصادفی به اشیای محکم، خطاهای ورزشی و راه رفتن با پای برهنه در محیط های تاریک و نامرتب خانه است. از علائم برجسته این وضعیت می توان به درد سوزشی یا کوبنده، تورم، تغییر رنگ پوست، احساس گرمی در موضع و درد موقع تحمل وزن اشاره کرد. خبر خوب این است که درصد بالایی از این آسیب ها با روش های مراقبتی سریع، کاهش فشار، سرما درمانی، بی حرکت سازی انگشت و مداخلات به موقع فیزیوتراپی به بهبودی کامل می رسند. در این راهنمای جامع از کلینیک تخصصی فیزیوتراپی کیوان در تهرانسر، نشانه ها، تفاوت آن با شکستگی، روش های درمانی و تمرین های توانبخشی موثر را گام به گام بررسی می کنیم.

ضرب دیدگی انگشت پا چیست و در بافت های پا چه رخ می دهد؟

پا از بیست و هشت استخوان مجزا و شبکه پیچیده ای از مفاصل تشکیل شده است که انگشتان نقش اهرم تعادلی نهایی را در فاز فشار راه رفتن ایفا می کنند. ضرب دیدگی انگشت پا نوعی آسیب مکانیکی غیرنافذ است که با انتقال ناگهانی انرژی ضربه به ساختارهای استخوانی و بافت های نگهدارنده ایجاد می شود.

هنگامی که نیروی کوبنده به انگشت وارد می گردد، عروق خونی کوچک ریزپوست و بافت نرم پاره می شوند و ریزترومبوزها و ریز خونریزی های موضعی شکل می گیرند. در سطح استخوان نیز کورتکس و ترابکول های استخوانی ممکن است دچار کوفتگی شوند؛ وضعیتی که از نظر آسیب شناسی تحت عنوان کوفتگی استخوان یا بون بروئیز شناخته می شود. در این وضعیت، ترابکول های میکروسکوپی اسکلت انگشت دچار ترک های بسیار ریز و خونریزی داخلی استخوان می شوند که درد استخوانی عمیق و مداومی را به دنبال دارد. سیستم دفاعی بدن برای ترمیم ناحیه، جریان خون موضعی را افزایش داده و ترشح فاکتورهای التهابی را تحریک می کند که خروجی آن قرمزی، احساس گرما، التهاب و حساسیت به لمس خواهد بود.

مهم ترین علل بروز و عوامل خطر ضرب دیدن انگشتان پا

انگشتان پا در نقطه پیشانی گام برداشتن واقع شده اند و اولین بخش هایی هستند که با موانع فیزیکی محیط پیرامون برخورد می کنند. شناخت علل زمینه ساز به شناسایی رفتارهای پرخطر و پیشگیری از آسیب های آینده کمک فراوانی می نماید.

علائم بالینی ضرب دیدگی انگشت پا چیست؟

نشانه های بالینی ضرب دیدگی انگشت پا بسته به شدت اصابت و زاویه ورود نیرو در درجات متفاوتی ظاهر می شوند. شناخت این نشانه ها مانع از غفلت و پیشرفت آسیب می شود:

جدول تمایز تشخیصی ضرب دیدگی انگشت پا در مقایسه با شکستگی استخوان

تمایز بالینی میان ضرب دیدگی ساده با شکستگی های تروماتیک در ساعت های نخست نقشی حیاتی در تعیین پروتکل درمانی ایفا می کند:

اقدامات اولیه در منزل هنگام ضرب دیدگی انگشت پا

چنانچه در معاینه اولیه متوجه عدم وجود شکستگی باز یا تغییر زاویه غیرطبیعی شدید، اجرای سریع و صبورانه اصول مراقبتی در منزل شدت ورم و دوره نقاهت را به نصف کاهش می دهد:

جوراب و کفش را به آرامی و با کمترین لغزش از پا خارج کنید. سطح پوست را از دیدگاه وجود بریدگی های عمیق یا لبه های استخوانی بیرون زده بررسی کنید. در صورت وجود خراشیدگی با سرم شستشو یا آب ولرم پوست را شستشو دهید.

به کارگیری اصول چهارگانه کنترل التهاب و سرما درمانی

1. استراحت کامل: از راه رفتن غیرضروری در چهل و هشت ساعت اول اجتناب کنید. حذف بار وزنی از روی انگشت آسیب دیده از پاره شدن فیبرهای عضلانی و رباط های نیمه کشیده جلوگیری می نماید.
2. سرما درمانی موضعی: ژل پک یخ یا تکه های خرد شده یخ را درون حوله نخی پیچیده و هر دو الی سه ساعت یک بار به مدت بیست دقیقه روی موضع بگذارید. سرمای ایجاد شده از طریق منقبض کردن عروق، جریان خونریزی مویرگی را مهار کرده و سرعت هدایت پیام های عصبی درد را کاهش می دهد. هرگز یخ را به صورت لخت و مستقیم روی پوست نگذارید.
3. آتل بندی و بستن حمایتی مجاور: یک پد پنبه ای یا گاز استریل کوچک بین انگشت ضرب دیده و انگشت سالم کناری قرار دهید تا رطوبت بین انگشتی موجب تاول و پوسیدگی پوست نشود. سپس با چسب ضدحساسیت کاغذی، دو انگشت را کنار هم ببندید. انگشت سالم مثل یک آتل متحرک طبیعی عمل کرده و مانع از لغزش های دردآور می گردد. از سفت بستن چسب که خون رسانی را مختل کند جدا پرهیز نمایید.
4. بالا بردن پا فراتر از سطح بدن: هنگامی که دراز کشیده اید، پا را بر روی دو یا سه بالش قرار دهید تا زاویه انگشتان بالاتر از سطح قلب قرار گیرد. این تکنیک بر اساس قوانین فیزیکی سیالات، تخلیه مایعات لنفاوی و وریدی را تسریع بخشیده و احساس نبض زدن دردناک در پنجه را آرام می کند.

راهکارهای درمانی ضرب دیدگی انگشت پا

برای بازگرداندن سلامت کامل انگشت و مفاصل آن، اقدامات درمانی از سطح مراقبت های اولیه خانگی تا اقدامات پیشرفته بالینی به شرح جدول زیر طبقه بندی می گردند:

زمان بندی مراحل بهبودی و توانبخشی انگشت پا

فرایند ترمیم بافت های زیستی بدن از الگوی زمانی مشخصی پیروی می کند. جدول زیر سیر بالینی بهبودی و اقدامات منطبق بر هر مرحله را بازگو می نماید:

علائم هشدار دهنده و زمان مراجعه اورژانسی به پزشک هنگام ضرب دیدن انگشت های پا

با وجود آنکه اغلب ضرب دیدگی ها در خانه مدیریت می شوند، بروز هر یک از نشانه های زیر نشان دهنده خطر یک ضایعه جدی اسکلتی یا عروقی بوده و نیازمند بررسی فوری پزشکی است:

• تغییر زاویه نامتعارف، کجی استخوان یا چرخش آشکار در محور طولی انگشت صدمه دیده نسبت به سایر انگشتان پا
• بی حسی کامل، سرد شدن سطح پوست انگشت یا مشاهده رنگ پریدگی سفید و کبودی سیاه متراکم که زنگ خطر انسداد عروقی و آسیب تنه عصبی است.
• وجود بریدگی های عمیق، زخم های پاره شده یا رویت لبه های استخوانی کورتکس در بستر پوست زخم باز
• ناتوانی در تحمل وزن و درد خردکننده ای که پس از چهل و هشت ساعت با هیچ یک از مسکن های استاندارد مهار نمی شود.
• ایجاد خطوط و رگه های سرخ در امتداد پا به سمت قوزک، خروج چرک از کناره ناخن، داغی مفرط و بروز علائم تب بالینی

خطرات و عوارض عدم درمان اصولی ضرب دیدگی انگشت پا

نادیده انگاشتن ترومای انگشت پا به این فرض که خود به خود درمان خواهد شد می تواند عواقب ساختاری نامطلوبی بر جا بگذارد:

• بدشکلی و جوش خوردن نامناسب استخوان: ترک های ریزی که تحت آتل بندی و مراقبت تثبیت نشوند ممکن است با پینه استخوانی غیریکنواخت جوش بخورند و بدشکلی های مادام العمر نظیر انگشت چکشی ایجاد نمایند.
• آرتروز زودرس مفاصل بین انگشتی: تخریب میکروسکوپی غضروف هیالن مفصلی متعاقب ضربات شدید مکانیکی، بسترساز بروز استئوآرتریت زودرس، خارهای استخوانی و دردهای مزمن در سنین بالاتر خواهد بود.
• تخریب بیومکانیک گام برداری و زنجیره حرکتی: فرار ناخودآگاه فرد از انداختن وزن روی انگشت آسیب دیده موجب راه رفتن کج و لنگش طولانی مدت می شود. این اختلال توزیع نیرو فشارهای تخریبی مضاعفی به تاندون آشیل، مفصل زانو، بورس های لگنی و نهایتا دیسک های ستون فقرات کمری تحمیل می کند.

“A broken toe may be achy and swollen for 3 to 6 months. Complications can include osteoarthritis—a wear-and-tear type of arthritis that is more likely to occur when the injury affects one of the toe joints—as well as lasting changes in how the toe looks or functions.”

«انگشت پای آسیب‌ دیده ممکن است بین ۳ تا ۶ ماه دچار درد مبهم و تورم باشد. از عوارض احتمالی آن می‌توان به آرتروز (استئوآرتریت) اشاره کرد؛ نوعی ساییدگی مفصلی که احتمال بروز آن در صورت درگیر شدن مفاصل انگشت بیشتر است و می‌تواند منجر به تغییرات دائمی در ظاهر یا عملکرد طبیعی انگشت شود.»

نظر سایت تخصصی پزشکی mayoclinic درباره خطرات و عوارض عدم درمان اصولی ضرب دیدگی انگشت پا

سوالات متداول درباره ضرب دیدگی انگشت پا

۱. چه مدت طول می کشد تا انگشت پای ضرب دیده به حالت عادی باز گردد؟

مدت زمان بهبودی ارتباط مستقیمی با شدت تروما دارد. ضرب دیدگی های ساده بافت نرم ظرف مدت هفت تا چهارده روز برطرف می شوند؛ اما اگر آسیب دیدگی شامل کوفتگی های استخوانی عمیق یا کشیدگی رباط های جانبی باشد، ترمیم کامل بین چهار الی شش هفته زمان می برد.

۲. آیا گرم کردن موضع و استحمام با آب داغ در روزهای ابتدایی مفید است؟

خیر، در چهل و هشت ساعت نخست گرما با متسع کردن عروق خونی سبب افزایش شدید خونریزی مویرگی و گسترش ورم و درد می گردد. در این فاز تنها سرما درمانی مجاز است و گرمای ملایم تنها از روز چهارم به بعد برای کاهش خشکی عضلانی توصیه می شود.

۳. با ناخنی که در اثر ضربه سیاه شده و درد ضربانی دارد چه باید کرد؟

اگر لخته خون کم وسعت باشد، با گذشت زمان و بلند شدن ناخن به تدریج ناپدید خواهد شد. اما اگر لخته بیش از یک سوم بستر ناخن را فرا گرفته و درد تپنده مانع خواب است، باید در مراکز پزشکی با تجهیزات استریل سوراخ ریزی روی صدف ناخن تعبیه گردد تا خون تخلیه شده و فشار به طور لحظه ای تسکین یابد؛ از هرگونه دستکاری خانگی به دلیل خطر عفونت استخوان پرهیز کنید.

۴. مناسب ترین کفش در دوران نقاهت چه ویژگی هایی دارد؟

کفش انتخابی باید دارای پنجه پهن باشد تا هیچ فشاری از طرفین به انگشتان وارد نسازد. همچنین استفاده از کفش هایی با کفی ضخیم و سخت که در حین راه رفتن خم نشوند مانع از کشیده شدن مفاصل انگشتان در فاز جدا شدن پا از زمین می شود.

۵. شست پای من پس از ضربه حرکت نمی کند، علت چیست؟

محدودیت حرکتی شست پا می تواند ناشی از تجمع شدید مایع ورم در کپسول مفصل متاتارسوفالانژیال، کشیدگی شدید تاندون های بازکننده یا شکستگی بند استخوان باشد. به دلیل اینکه پنجاه درصد بار گام برداشتن روی شست پا قرار دارد، معاینه بالینی دقیق و انجام رادیوگرافی در این موارد اکیدا توصیه می گردد.

علیرضا کیوان داریان

اینجانب علیرضا کیوان داریان با کد نظام پزشکی: ف-4037 مولف پنج کتاب و نویسنده ده ها مقاله در مطبوعات کشور ، روزنامه نگار، کارشناس برنامه های صداوسیما، فیزیوتراپیست اسبق فدراسیون شمشیربازی، مشاور توسعه سلامتی و مدرس دوره های آموزشی وزارت امور خارجه، محقق شرکت های سازنده تجهیزات فیزیوتراپی،پس از ۲۴ سال تجربه کلینیکی و بالینی در بخش های فیزیوتراپی، آی سی یو و سی سی یو بیمارستان های مختلف تهران و سال ها تجربه به عنوان مسئول فنی فیزیوتراپی درمانگاه زعفرانیه و کار در دیگر کلینیک های تخصصی و همکاری باتیم های مطرح ورزشی و گذراندن دوره های ویژه درمان های دستی ستون فقرات و اندامهای تحتانی و فوقانی، الکتروتراپی و اگزر سایز تراپی نزد اساتید صاحب نام داخل و خارج از کشور و تهیه مدرن ترین دستگاه های فیزیوتراپی و کلینیک  مطابق بالاترین استانداردهای پزشکی جهان، کلینیک تخصصی فیزیوتراپی کیوان را در تهرانسر دایر کردم.