در دنیای پر شتاب امروزی، بسیاری از درد های مزمن پشت و گردن ناشی از بلند کردن وزنه سنگین، سقوط یا تصادف نیستند، بلکه ریشه در روان و تنش های کنترل نشده ذهنی دارند. استرس صرفا یک احساس گذرای نا خوشایند در مغز نیست، بلکه محرکی قدرتمند و دگرگون کننده در بیوشیمی و مکانیک کل سیستم اسکلتی عضلانی انسان است. وقتی روان شما دچار تشویش و دلهره مداوم می شود، مغز بلافاصله وضعیت اضطراری اعلام می کند و هورمون های کورتیزول و آدرنالین را به داخل جریان خون سرازیر می نماید.
این فرآیند بیولوژیکی موجب می شود ماهیچه های اطراف ستون مهره ها به صورت غیرارادی و دفاعی منقبض شوند، جریان خون مویرگی کاهش یابد، متابولیت های اسیدی در بافت تجمع کنند، فشار مکانیکی دیسک های بین مهره ای به اوج برسد و آستانه دریافت پیام درد در نخاع و مغز به شدت پایین بیاید. نتیجه این وضعیت پدیده ای است که در مراجعات روزمره به کلینیک ها تحت عنوان کمر درد استرسی یا دیسک عصبی با تاثیر استرس روی ستون فقرات شناخته می شود.
استرس چگونه ستون فقرات را قفل می کند؟
ارتباط میان تنش های عاطفی و ساختار فیزیکی اسکلت، پدیده ای اثبات شده در علم طب فیزیکی و نورو فیزیولوژی است. وقتی شما با یک عامل تنش زا مواجه می شوید، بدن به طور غریزی وارد فاز پاسخ جنگ یا گریز می شود. این فرایند شامل سه تغییر اساسی در فیزیولوژی بدن است:
۱. رهایش هورمون های کورتیزول و آدرنالین
در شرایط اضطراب پایدار، سطح هورمون کورتیزول در خون بالا می ماند. این هورمون التهاب بافتی درجه پایین اما مداوم ایجاد می کند و باعث کاهش سرعت ترمیم ریز آسیب های سلولی در عضلات پارا اسپاینال (عضلات اطراف ستون مهره ها) می شود. آدرنالین نیز با منقبض کردن رگ های خونی موضعی، پدیده ایسکمی موقت یا افت جریان خون رسانی به بافت های نرم را به همراه می آورد که پیامد مستقیم آن انباشت اسید لاکتیک، احساس خستگی مفرط عضلانی و گرفتگی شدید است.
۲. پدیده زره پوشی عضلانی
عضلات راست کننده ستون مهره ها، عضلات فیله کمر و عضله بزرگ ذوزنقه ای در ناحیه کول و گردن، اولین سپر های دفاعی بدن در برابر تهدیدات محیطی هستند. در زمان استرس، این عضلات بدون اینکه حرکتی انجام دهید منقبض می شوند تا از بدن در برابر ضربه احتمالی محافظت کنند. ماندگاری طولانی این وضعیت باعث تبدیل فیبرهای عضلانی منعطف به بافت هایی سفت، گره خورده (نقاط ماشه ای یا تریگر پوینت) و دردناک می گردد.
۳. حساس شدگی مرکزی اعصاب
استرس طولانی مدت سیم کشی درک حس در مغز و نخاع را دستخوش تغییر می کند. در این شرایط، سیستم عصبی سیگنال های دریافتی از اعصاب محیطی را تقویت می کند. به این ترتیب، تحریکی که در حالت عادی یک فشار ساده بود، توسط مغز به عنوان یک درد کوبنده و تیرکشنده ترجمه می شود.
مقایسه علائم انواع درد ساختاری و استرسی در ستون فقرات
برای درک بهتر تفاوت های منشا درد و تصمیم گیری صحیح برای شروع درمان، تفاوت های بالینی در جدول کاربردی زیر دسته بندی شده است:
| معیار بررسی بالینی | کمردرد ساختاری و مکانیکی حاد (فتق دیسک، شکستگی) | کمردرد ناشی از استرس و گرفتگی عصبی |
|---|---|---|
| الگوی زمانی شروع علائم | بسیار دقیق و مشخص؛ پس از ترومای مستقیم، تصادف، بلند کردن ناگهانی جسم سنگین یا چرخش شدید بالاتنه | مبهم، خزنده و تدریجی؛ در طی هفته ها و ماه ها همزمان با افزایش دغدغه های فکری و بحران های روحی |
| کیفیت و ماهیت درد | سوزاننده، برنده، تیز، حسی شبیه به برق گرفتگی در مسیر یک درماتوم عصب مشخص | مبهم، تیرکشنده، حس سنگینی، کوفتگی عمومی، خشکی شدید اول صبح و گرفتگی های منتشر و غیرقرینه |
| مسیر انتشار در اندام ها | معمولا به شکل خطی از پشت باسن تا پایین ساق و نوک انگشتان پا با الگوی ثابت رادیکولوپاتی | متغیر و جا به جا شونده؛ گاهی در لگن، گاهی میان دو کتف و گاهی به صورت گرفتگی گردن و پهلوها |
| تاثیر حالات عاطفی بر شدت درد | درد بیشتر تابع زاویه حرکت و بار مکانیکی است تا استرس ذهنی | هرگونه اضطراب کاری، کم خوابی، دعوای خانوادگی یا تنش عصبی درد را فورا شعله ور می کند |
| علائم حسی حرکتی عینی | افت شدید قدرت عضلانی پا (افتادگی مچ پا)، کاهش رفلکس تاندون پاتلار یا آشیل در معاینه | رفلکس ها سالم یا حتی بیش فعال؛ بدون افت واقعی قدرت عضله با وجود احساس خستگی شدید |
| پاسخ دهی به درمان ها | درمان های ذهن آگاهی تاثیر ناچیزی دارند؛ نیازمند مداخله ارتوپدی، بی حرکتی یا کشش مهره ها است | به سرعت و با کیفیت بالا به تکنیک های گرما، ماساژ درمانی، تمرین تنفس، پیاده روی آرام و مشاوره پاسخ می دهد |
بخش های مختلف ستون مهره ها و بازتاب فشار های عصبی در آن ها
ستون مهره ها از ۳۳ قطعه استخوانی تشکیل شده که به چهار ناحیه عمده گردنی (سرویکال)، پشتی (توراسیک)، کمری (لومبار) و خاجی دنبالچه ای (ساکروم) تقسیم می شوند. هر یک از این نواحی به تناسب آناتومی و عصب دهی خاص خود، واکنش متفاوتی به اضطراب های فکری نشان می دهند.
۱. ستون فقرات گردنی و کمربند شانه ای
بیشترین غلظت گیرنده های استرس در سیستم عضلانی، در عضلات تراپزیوس (عضله ذوزنقه ای کول) و عضلات بالابرنده کتف قرار دارد. وقتی نگران مسئله ای شغلی، امتحانی یا مالی هستید، اولین نشانه فیزیکی بالا رفتن شانه ها به سمت گوش ها است. این وضعیت انحنای لوردوز گردنی را تغییر داده، مفاصل فاست گردن را فشرده می کند و موجب گیر افتادگی ریشه های عصب پس سری بزرگ می شود؛ اتفاقی که با سردردهای ضربان دار از پشت سر تا پیشانی و کاسه چشم همراه است.
۲. ستون فقرات پشتی و قفسه سینه
دنده ها از پشت به مهره های توراسیک متصل هستند. گرفتگی ناشی از استرس در این بخش، سفتی شدیدی در قفسه سینه ایجاد می کند که گاهی مراجعین آن را با دردهای قلبی اشتباه می گیرند. همچنین اسپاسم عضلات متوازی الاضلاع (رومبوئید) واقع در میان دو استخوان کتف، باعث ایجاد درد سوزن سوزن شونده و داغی آزاردهنده در میانه پشت می شود. انحنای این بخش به مرور زمان به دلیل استرس بیشتر خمیده شده و منجر به کیفوز وضعیتی یا قوز پشتی می گردد.
۳. ستون فقرات کمری و مفهوم دیسک کمر عصبی
بخش پایینی کمر وظیفه استقرار ثقل بدن را بر دوش دارد. مهره های چهارم و پنجم کمری همراه با دیسک بین آن ها، زیر بار بیشترین فشارهای بیومکانیکی هستند. زمانی که استرس باعث تضعیف عضلات عمقی مولتی فیدوس و انقباض شدید عضلات ارکتور اسپاین (راست کننده ستون مهره ها) می شود، بردار نیروهای تعادلی به هم می ریزد. مهره ها به سمت یکدیگر فشرده می شوند و فشار داخلی هسته پالپوس دیسک بالا می رود. اگر فرد سابقه ژنتیکی یا دژنراسیون خفیف دیسک داشته باشد، این فشار مضاعف عصبی می تواند دیواره آنولوس فیبروزوس دیسک را متورم کرده، ریشه های عصب سیاتیک را لمس کند و علائمی نظیر تیر کشیدن به باسن، پشت ران و ساق پا پدید آورد؛ پدیده ای که عموم جامعه از آن به عنوان دیسک کمر عصبی یاد می کنند.
۴. ناحیه لگن، مفصل خاجی خاصره ای (ساکروایلیاک) و عضله پیریفورمیس
استرس طولانی مدت به شدت روی عضلات کف لگن و باسن اثر می گذارد. عضله گلابی شکل پیریفورمیس در عمق نشیمنگاه ممکن است به دلیل استرس دچار اسپاسم مقاوم شود. از آنجا که عصب سیاتیک از زیر یا میان تارهای این عضله عبور می کند، سفت شدن آن موجب سندرم پیریفورمیس و ایجاد دردهای کاذب سیاتیک می گردد که فرد را در نشستن های طولانی ناتوان می سازد.
نقش کلینیک فیزیوتراپی در شکستن چرخه تنش و درد ستون فقرات
درمان کمر درد ها و گردن درد های عصبی نمی تواند صرفا با تجویز داروهای مسکن سنتی حاصل شود، زیرا مسکن فقط خاموش کننده موقت حسگرها است و علت اصلی یعنی اسپاسم ریشه ای و حساسیت بافتی را حل نمی کند. در کلینیک تخصصی فیزیوتراپی کیوان، برنامه درمانی بر پایه یک ارزیابی چند بعدی مکانیکی و عصبی برای فیزیوتراپی حرفه ای بعد از جراحی ستون فقرات نیز تنظیم می شود تا زنجیره اسپاسم، ایسکمی و درد برای همیشه شکسته شود.
۱. تکنیک پیشرفته سوزن خشک
سوزن خشک یکی از موثر ترین متدها برای رفع گرفتگی های ناشی از استرس است. در این شیوه، فیزیوتراپیست با هدایت سوزن های بسیار ظریف به هسته مرکزی نقاط ماشه ای، پدیده انقباض موضعی ناگهانی ایجاد می کند. این واکنش رفلکسی منجر به تغییر تعادل شیمیایی بافت، خروج یون های هیدروژن اسیدی، کاهش ماده پی و رهایی فوری عضله از حالت قفل شدگی می شود.
۲. منوال تراپی و رهایش بافت همبند
درمان های دستی تخصصی شامل کشش های تدریجی فاشیا، موبیلیزاسیون ستون فقرات با درجات کنترل شده و تکنیک های مهار عضلانی است. این رویکرد به طور چشمگیری گیرنده های مکانیکی نوع یک و دو را تحریک می کند. با تحریک این گیرنده ها، ارسال پیام های درد در سطح طناب نخاعی مسدود شده و سیستم پاراسمپاتیک بدن جهت آرامش کلی فعال می گردد.
۳. لیزر پرتوان و تکارتراپی
فناوری لیزر پرتوان و تکار تراپی با استفاده از طول موج های ویژه، به اعماق بافت های کنار مهره نفوذ کرده و فعالیت میتوکندری سلول ها را برای تولید انرژی افزایش می دهد. این پدیده بیولوژیک سرعت بازسازی میکروتروماها را بالا برده و عروق خونی منقبض شده به وسیله آدرنالین را به سرعت باز می کند تا اکسیژن کافی به بافت های محروم بازگردد. تک با هدایت سوزن های بسیار ظریف به هسته مرکزی نقاط ماشه ای، پدیده انقباض موضعی ناگهانی ایجاد می کند. این واکنش رفلکسی منجر به تغییر تعادل شیمیایی بافت، خروج یون های هیدروژن اسیدی، کاهش ماده پی و رهایی فوری عضله از حالت قفل شدگی می شود.
۴. بیوفیدبک و تنظیم انقباضات عضلانی
یکی از دستاورد های علمی در فیزیوتراپی کیوان، استفاده از سنسورهای الکترومایوگرافی سطحی برای نشان دادن میزان انقباض غیرارادی عضلات به خود بیمار است. بیمار روی مانیتور مشاهده می کند که حتی در حالت نشستن معمولی، عضلات گردن و پشت او تا چه اندازه تحت تاثیر افکارش منقبض هستند. سپس با آموزش الگوهای تنفسی و شل سازی، فرد می آموزد که چگونه به صورت ارادی این انقباضات دفاع را ۴ ثانیه محبوس نگه دارید و سپس در عرض ۶ ثانیه از طریق دهان مانند فوت کردن آرام شمع خارج سازید. این کار را روزانه ۱۰ دقیقه تکرار کنید تا ضربان قلب متعادل شده و کورتیزول افت کند.
مراحل مداخله جامع فیزیوتراپی برای بهبود ستون فقرات
کاهش علائم حاد: استفاده از درمان های دستی تخصصی ستون فقرات، موبیلیزاسیون مفصلی و سوزن خشک برای کاهش حساسیت بافتی و اسپاسم عضلانی
تمریندرمانی فعال: آموزش تمرینات تثبیت کننده مرکزی، تمرینات مکنزی و بازآموزی حرکتی لگن و ستون فقرات
اصلاح ارگونومی و رفتارهای کاری: ایجاد وقفههای حرکتی ۳ دقیقهای به ازای هر ۵۰ دقیقه کار و تنظیم ارتفاع مانیتور و صندلی
برنامه تمرینی و رفتاری ۴ هفته ای برای غلبه بر درد های عصبی ستون فقرات
این جدول مسیر گام به گام توانبخشی حرکتی و کنترل استرس را برای بازگشت به زندگی فعال بدون درد مشخص می کند:
| هفته های درمانی | اهداف فیزیولوژیک | تمرینات محوری | مدیریت تنش و ارگونومی |
|---|---|---|---|
| هفته اول: خاموش سازی درد حاد | کاهش تونوس بالای عضلات، رفع اسپاسم های دردناک، بازگرداندن الگوی تنفس صحیح | تنفس دیافراگمی سه نوبت در روز، کشش های غیرفعال زانو به سینه در بستر، تمرین ملایم گربه گاو | پرهیز مطلق از نشستن طولانی بیش از نیم ساعت، کمپرس گرم مرطوب روی فیله و گردن ۱۵ دقیقه شب ها |
| هفته دوم: موبیلیزاسیون بافت | بهبود دامنه حرکتی مهره ها، خونرسانی مجدد به بافت های مبتلا به ایسکمی | افزودن کشش عضله پیریفورمیس، چرخش بالاتنه در حالت خوابیده، پیاده روی های آرام روزانه ۱۵ دقیقه ای | شروع نوشتن دغدغه های فکری پیش از خواب (ژورنالینگ)، تنظیم ارتفاع مانیتور هم سطح با چشم ها |
| هفته سوم: ثبات دهی مرکزی | فعال سازی عضلات عمقی مولتی فیدوس و ترنسورس، افزایش مقاومت دیسک ها | انجام تمرین پل باسن، تمرین حشره مرده در دامنه های کنترل شده، تمرین برد داگ ملایم | انجام تمرینات ریلکسیشن عضلانی پیشرونده جیکوبسن، کاهش مصرف کافئین، چای پررنگ و نوشابه های انرژی زا |
| هفته چهارم: بازگشت و تثبیت | مقاوم سازی بدن در برابر استرس های محیطی، اصلاح الگوهای حرکتی در کار | ترکیب حرکات قدرتی ایزومتریک تنه، تمرینات تعادلی ایستاده، شنای کرال پشت یا پیاده روی ۳۰ دقیقه ای مداوم | رعایت دائمی قانون ارگونومیک ۲۰-۲۰ (هر ۲۰ دقیقه کار، ۲۰ ثانیه نگاه به دوردست و صاف کردن ستون مهره ها) |
چه زمانی درد ستون مهره ها اورژانسی و جز علائم خطر است؟
بسیار حائز اهمیت است که هر دردی را فورا و به صورت خوش بینانه به استرس نسبت ندهیم. گاهی یک بیماری جدی ستون فقرات با علائم درد بروز می کند که نیازمند مداخله فوری جراحی یا ارتوپدی است. وجود علائم پرچم قرمز زیر به این معناست که نباید زمان را برای تمرینات خانگی تلف کنید و فورا باید به متخصص مغز و اعصاب یا ستون فقرات مراجعه فرمایید:
- سندروم دم اسبی: بی حسی ناگهانی یا پیشرونده در ناحیه ای که روی زین دوچرخه قرار می گیرد (اطراف مقعد، اندام تناسلی و بخش داخلی ران ها) همراه با بی اختیاری یا احتباس ادرار و مدفوع. این وضعیت یک اورژانس قطعی جراحی مغز و اعصاب در کمتر از ۲۴ ساعت است.
- افتادگی پا: ناتوانی در بالا کشیدن پنجه پا هنگام راه رفتن که موجب گیر کردن نوک پا به فرش و زمین خوردن می شود. این علامت نشان دهنده آسیب مکانیکی به رشته های حرکتی عصب ال ۵ است.
- درد پایدار بدون ارتباط با حرکت و استراحت: دردی که با هیچ حالتی (دراز کشیدن، ایستادن، نشستن) کم نمی شود و شب هنگام فرد را با شدت بسیار زیاد از خواب بیدار می کند.
- علائم سیستمیک همراه: کمردردی که با تب ناشناخته، لرز، تعریق شدید شبانه، سابقه ابتلا به بیماری های بدخیم یا کاهش وزن بی دلیل و ناگهانی همراه باشد.
نقش شاخص های سبک زندگی و مکمل های طبیعی در مهار استرس ستون فقرات
تغذیه و فاکتورهای رفتاری پایه های بیو شیمیایی ترمیم بافت های آسیب دیده هستند. جدول زیر اثرات این فاکتورها را بر سلامت ستون فقرات خلاصه می کند:
| فاکتور سبک زندگی | توصیه علمی و کاربردی | تاثیر بیومکانیکی و نورولوژیکی |
|---|---|---|
| تعادل آب و هیدراتاسیون | مصرف مداوم آب (حداقل ۳۰ میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) | ۸۰ درصد هسته دیسک ها از آب تشکیل شده است؛ کم آبی مقاومت دیسک در برابر ضربه های روزمره را کاهش می دهد |
| منیزیم و ویتامین های B | استفاده از منابع طبیعی (مغزها، اسفناج) یا مکمل های کلاته مانند گلایسینات | منیزیم عامل ریلکسیشن عضلات است؛ ویتامین های B غلاف میلین اعصاب را ترمیم می کنند |
| تنظیم دمای خواب و بستر | استفاده از تشک های ارتوپدیک متوسط و اتاق خواب خنک و تاریک | تشک نامناسب تعادل مهره ها را بر هم می زند؛ خواب عمیق باعث ترشح هورمون رشد جهت ترمیم دیسک می شود |
| کاهش محرک های سمپاتیک | قطع مصرف کافئین (قهوه، شکلات تلخ) از ساعت ۴ بعد از ظهر به بعد | کافئین سطح آدرنالین را بالا نگه داشته و موجب تشدید انقباضات عضلانی ناخودآگاه در شب می شود |
سوالات متداول درباره تاثیر استرس روی ستون فقرات
۱. آیا استرس شدید و ناگهانی می تواند مهره کمر را جابجا کند؟
خیر، استرس نمی تواند به طور مستقیم باعث دررفتگی استخوان مهره های ستون فقرات شود، زیرا مهره ها توسط رباط های ضخیم و مفاصل فاست به شدت مهار شده اند. آنچه در شوک های روحی ناگهانی رخ می دهد، اسپاسم فوق العاده شدید و ناگهانی عضلات فیله و عمقی ستون مهره ها است. این انقباض به قدری مهره ها را به هم فشرده می کند و حرکت را قفل می نماید که فرد احساس می کند چیزی در کمرش جابجا یا خرد شده است.
۲. چطور بفهمیم درد گردن و شانه منشا استرسی دارد یا ناشی از آرتروز گردن است؟
دردهای ناشی از آرتروز معمولا با تغییر زوایای خاص گردن (مثلا چرخاندن کامل سر به چپ یا راست یا عقب بردن گردن) همراه با صدای سایش و تق تق عمیق مفصلی تشدید می شوند و در عکس رادیولوژی تغییرات استخوانی مهره ها قابل مشاهده است. در حالی که درد استرسی بیشتر حس سنگینی، کوفتگی عمومی، خشکی منتشر و سوزش عضلات کول است که با خستگی روحی و پایان یک روز شلوغ اوج می گیرد و با دوش آب گرم یا ماساژ آرام بخش به سرعت تعدیل می شود.
3. آیا کمردرد عصبی و استرسی به پاها هم تیر می کشد؟
بله، این پدیده به دو دلیل رخ می دهد؛ اول اینکه اسپاسم عضلات فیله کمر می تواند فشار درون دیسک های مستعد را بالا برده و ریشه های عصب سیاتیک را تحریک کند. دوم اینکه استرس عضلات عمقی نشیمنگاه به ویژه عضله پیریفورمیس را منقبض می سازد. انقباض پیریفورمیس مستقیما روی عصب سیاتیک فشار وارد آورده و دردی تیرکشنده به پشت ران، زانو و گاهی ساق پا ارسال می کند که در اصطلاح بالینی به آن سیاتیک کاذب یا درد ارجاعی می گویند.
4. برای درمان گرفتگی کمر ناشی از استرس کمپرس سرد بهتر است یا گرم؟
در دردهای ناشی از استرس و اضطراب مزمن، گرما به مراتب اثرگذارتر از سرما است. سرما رگ های خونی را تنگ تر کرده و تمایل به انقباض و لرزش عضلانی را بالا می برد که می تواند اسپاسم عصبی را بدتر کند. در مقابل، گرما با متسع کردن عروق، گردش خون را به بافت محروم از اکسیژن برمی گرداند، اسید لاکتیک را می شوید و پیام آرامش را به حسگرهای دوک عضلانی مخابره می نماید. استفاده از پد حرارتی یا کیسه آب گرم به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه گزینه ای ایده آل است.
5. آیا مصرف داروهای شل کننده عضلانی مانند متوکاربامول یا باکلوفن راه حل قطعی است؟
داروهای شل کننده عضلانی از طریق مهار سیگنال ها در سیستم اعصاب مرکزی کار می کنند و می توانند در فازهای بسیار دردناک، تسکین موقت ایجاد نمایند؛ اما این داروها راه حل ریشه ای نیستند. مصرف مداوم آن ها سبب خواب آلودگی، وابستگی دارویی و تنبلی بیشتر عضلات می شود. درمان اصولی نیازمند تخلیه اسپاسم ها از طریق فیزیوتراپی، تقویت مکانیکی عضلات تثبیت کننده و یادگیری مهارت های مدیریت استرس است.
6. وضعیت ایده آل نشستن پشت میز برای فردی که مستعد درد های استرسی است چیست؟
باید صندلی ارگونومیک دارای تکیه گاه مناسب برای گودی کمر باشد. لگن باید تا انتهای نشیمنگاه صندلی به عقب برود. کف هر دو پا بدون کشش به صورت صاف روی زمین یا زیرپایی قرار گیرد. زاویه زانوها و مفاصل ران حدود ۹۰ تا ۱۰۰ درجه تنظیم شود. ساعدها باید روی دسته صندلی استراحت کنند تا عضلات شانه و گردن از تحمل وزن دست ها خلاص شوند و بالای صفحه نمایش مانیتور باید دقیقا هم سطح با خط افق چشمان شما باشد.
اینجانب علیرضا کیوان داریان با کد نظام پزشکی: ف-4037 مولف پنج کتاب و نویسنده ده ها مقاله در مطبوعات کشور ، روزنامه نگار، کارشناس برنامه های صداوسیما، فیزیوتراپیست اسبق فدراسیون شمشیربازی، مشاور توسعه سلامتی و مدرس دوره های آموزشی وزارت امور خارجه، محقق شرکت های سازنده تجهیزات فیزیوتراپی،پس از ۲۴ سال تجربه کلینیکی و بالینی در بخش های فیزیوتراپی، آی سی یو و سی سی یو بیمارستان های مختلف تهران و سال ها تجربه به عنوان مسئول فنی فیزیوتراپی درمانگاه زعفرانیه و کار در دیگر کلینیک های تخصصی و همکاری باتیم های مطرح ورزشی و گذراندن دوره های ویژه درمان های دستی ستون فقرات و اندامهای تحتانی و فوقانی، الکتروتراپی و اگزر سایز تراپی نزد اساتید صاحب نام داخل و خارج از کشور و تهیه مدرن ترین دستگاه های فیزیوتراپی و کلینیک مطابق بالاترین استانداردهای پزشکی جهان، کلینیک تخصصی فیزیوتراپی کیوان را در تهرانسر دایر کردم.
